Khu di tích Khám lớn Cần Thơ

Khu di tích Khám lớn Cần Thơ

Khám lớn Cần Thơ hiện tọa lạc tại số 8, đường Ngô Gia Tự, phường Tân An, quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ. Nằm ngay trung tâm Thành phố Cần Thơ, vào tham quan miễn phí.

Cổng vào Khám lớn Cần Thơ.
Cổng vào Khám lớn Cần Thơ.

Theo các tư liệu cũ, sao khi chiếm trọn Nam Kỳ vào năm 1867, thực dân Pháp thành lập hạc Cần Thơ, cho đầu tư xây dựng nhiều công trình quân sự và kinh tế. Bên cạnh sự quy mô hào nhoáng của các công trình đó, thực dân Pháp không quên xây dựng nhà tù với quy mô lớn, kiên cố, liền kề Dinh Tham Biện, ngang cơ quan tòa bố tỉnh Cần Thơ với tên gọi Prison Provinciale (nhà tù tỉnh), dân miền Nam gọi là Khám lớn Cần Thơ, đến thời Mỹ – Ngụy được đổi tên thành Trung tâm cải huấn . Gọi là Khám lớn vì đây là nhà tù lớn nhất các tỉnh miệt Hậu Giang, tập trung giam giữ các nhà tù nhân yêu nước bị án nặng, gây nguy hiểm tới chế độ cai trị, hoặc vẫn thường phạm các tội nặng.

Giới thiệu về Khám lớn Cần Thơ.
Giới thiệu về Khám lớn Cần Thơ.

Toàn khu vực khám lớn chiếm diện tích chung gần 4000m vuông, nằm biệt lập với khu dân cư, bốn phía tường đều là đường. Được xây dựng khoảng từ năm 1878 đến năm 1886, qua thời kỳ chống Mỹ tiếp tục được gia cố, mở rộng không gian, kiến trúc với 21 phòng giam lớn nhỏ, được chia là hai dãy giam tù nhân nữ và tù nhân nam, các cột xà lim, có những căn phòng dùng để biệt giam các tù nhân nguy hiểm. Bốn phía có dãy tường cao khoảng 3 đến 5 mét, phía trên có gắn hàng kẽm gai, bốn phía được xây các đài quan sát cao khoảng 6 mét, có tầm quan sát rộng, để lính luân phiên canh giữ các dãy nhà tù, ban đêm có đèn pha sáng để dễ kiểm soát tù nhân. Giữa hai dãy nhà giam có nhà chùa và khoảng sân lớn để tù nhân đi lễ, hối lỗi, ăn năn, chính sách mị dân để dễ cai trị. Phía sau nhà chùa là khu nhà 2 tầng, có phòng thẩm vấn để chúng điều tra tù nhân. Phía sau dãy nhà thẩm vấn là nhà bếp được xây vuông góc với gạch ngói kiên cố.

Ngôi chùa nhỏ, đơn sơ trước khoảng sân cho tù nhân lễ bái.
Ngôi chùa nhỏ, đơn sơ trước khoảng sân cho tù nhân lễ bái.
Dãy nhà giam nữ tù nhân.
Dãy phòng giam tù nhân nữ.
Dãy phòng giam tù nhân nam.
Dãy phòng giam tù nhân nam.
Nhà bếp chỉ còn là đống gạch nát nhưng mái che vẫn còn khá kiên cố.
Nhà bếp chỉ còn là đống gạch nát nhưng mái che vẫn còn khá kiên cố.

Suốt thời gian cai trị của thực dân Pháp, rồi đến đế quốc Mỹ và tay sai, hình ảnh khám lớn nhìn từ xa là nỗi ám ảnh đối với người dân Cần Thơ. Bởi bất cứ ai, bất cứ lúc nào cũng có thể bị bắt và tống giam vào đây. Tuy nhiên, trong một thế kỉ tồn tại, đây là nơi diễn ra biết bao cuộc đấu tranh kiên cường, không ít người tù nhân yêu nước đã dũng cảm hy sinh với sự đánh đập, hành hạ của chế độ nhà tù thực dân, đế quốc. 1940, cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ thất bại, nhiều đồng chí lãnh đạo tỉnh ủy Cần Thơ bị bắt giam vào đây như: bí thư liên tỉnh ủy Quản Trọng Hoàng, bí thư tỉnh ủy Lê Văn Nhung, thường vụ tỉnh ủy Ngô Hữu Hạnh, cùng 37 tù nhân khác chịu sự tra tấn dã man của thực dân Pháp. Sau đó, đồng chí Lê Hữu Hạnh, đồng chí Lê Văn Nhung đã bị đem ra tử hình trước khám lớn. 1945, Cách mạng tháng Tám thành công, khám lớn được giải phóng, những tù nhân bị giam và biệt giam được trả tự do.

Phòng giam các tù nhân được phục dựng lại sống động với các tư thế giam, các hình thức tra tấn vẫn còn nguyên vẹn.
Phòng giam các tù nhân được phục dựng lại sống động với các tư thế giam, các hình thức tra tấn vẫn còn nguyên vẹn.

 Sau ngày thống nhất đất nước, khu vực khám lớn được giữ lại, trùng tu thành khu bảo tàng di tích lịch sử Hậu Giang – Cần Thơ, nhiều hạng mục được bảo tồn, phục dựng lại. Phòng trưng bày còn lưu giữ nhiều hiện vật, hình ảnh phục vụ khách tham quan như: áo gối, áo len, khăn tay, trang sức… mà các nữ tù nhân đã mang hoặc làm trong khi bị giam giữ. Hằng năm, nhiều cựu tù đã trở về đây để thắp nén nhang cho các đồng chí hy sinh tại đây, cùng nhau ôn lại những kỉ niệm về những người đã khuất. Khám lớn Cần Thơ cũng mở cửa để người dân vào tham quan, thấy được những tội ác của đế quốc, thực dân, hình thành lòng yêu nước.

Những hình ảnh về Khám lớn Cần Thơ thời chế độ thực dân Pháp.
Những hình ảnh về Khám lớn Cần Thơ thời chế độ thực dân Pháp.
Không gian phòng trưng bày các hiện vật, hình ảnh tại đây.
Không gian phòng trưng bày các hiện vật, hình ảnh tại đây.

Ngày 28/6/1996 Bộ Văn hóa – Thông tin ( Nay là Bộ Văn hóa – Thể thao – Du lịch) quyết định công nhận di tích lịch sử Khám lớn Cần Thơ là di tích lịch sử cấp quốc gia.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *